تب برفکی در دام

تب برفکی یک بیماری ویروسی بسیار واگیردار در دام‌های زوج‌سم مانند گاو، گوسفند، بز و خوک است. این بیماری با تب و ایجاد تاول یا زخم در دهان، زبان، پستان و فضای بین سم‌ها شناخته می‌شود و می‌تواند خسارت تولیدی شدیدی ایجاد کند.

مرگ‌ومیر در دام بالغ معمولاً پایین‌تر است، اما کاهش مصرف خوراک، افت شدید تولید شیر، لنگش و ضعف طولانی‌مدت می‌تواند خسارت اقتصادی زیادی ایجاد کند.

علائم تب برفکی

• تب و بی‌حالی
• کاهش یا قطع اشتها
• ترشح زیاد بزاق
• ایجاد تاول و زخم در دهان و زبان
• مشکل در جویدن و بلع
• لنگش و تمایل نداشتن به حرکت
• زخم در ناحیه بین سم‌ها
• ضایعات پستان و سرپستانک
• افت ناگهانی تولید شیر
• تلفات ناگهانی در دام‌های بسیار جوان در برخی موارد

وجود این علائم به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شود و بیماری‌های دیگری نیز ممکن است ضایعات مشابه ایجاد کنند.

بیماری چگونه منتقل می‌شود؟

ویروس می‌تواند از طریق تماس مستقیم با دام آلوده، ترشحات، وسایل، لباس، خودرو، خوراک و تجهیزات آلوده منتشر شود. جابه‌جایی دام یکی از عوامل مهم انتقال بیماری میان واحدهای پرورش است.

اقدامات فوری در موارد مشکوک

• دام مشکوک را فوراً از سایر دام‌ها جدا کنید.
• از ورود و خروج دام جلوگیری کنید.
• جابه‌جایی شیر، خوراک، تجهیزات و کود را محدود کنید.
• ورود افراد و خودروهای غیرضروری را متوقف کنید.
• کفش، لباس و تجهیزات را ضدعفونی کنید.
• مورد مشکوک را در اسرع وقت به دامپزشک و شبکه دامپزشکی شهرستان اطلاع دهید.
• از درمان خودسرانه یا ترکاندن تاول‌ها خودداری کنید.

سازمان دامپزشکی کشور نیز بر اطلاع‌رسانی سریع، واکسیناسیون به‌موقع و رعایت محدودیت‌های جابه‌جایی برای کنترل بیماری تأکید دارد.

درمان و مراقبت حمایتی

داروی اختصاصی برای از بین بردن ویروس تب برفکی وجود ندارد و اقدامات اصلی بر کنترل انتشار بیماری، مراقبت حمایتی، تأمین آب و خوراک قابل مصرف و مدیریت ضایعات متمرکز است.

زخم‌های دهانی و پوستی می‌توانند مصرف خوراک و حرکت دام را محدود کنند و زمینه عفونت ثانویه ایجاد شود. هر نوع مراقبت موضعی باید با نظر دامپزشک و در کنار برنامه رسمی کنترل بیماری انجام شود.

پیشگیری از تب برفکی

• واکسیناسیون طبق برنامه دامپزشکی منطقه
• قرنطینه و بررسی دام‌های تازه‌وارد
• خرید دام از مراکز معتبر
• کنترل ورود خودرو و افراد
• ضدعفونی تجهیزات و محل بارگیری
• جلوگیری از تماس با دام‌های ناشناس
• ثبت رفت‌وآمد دام‌ها
• گزارش سریع موارد مشکوک

پرسش‌های متداول

آیا تب برفکی به انسان منتقل می‌شود؟

تب برفکی خطر مهمی برای سلامت عمومی انسان محسوب نمی‌شود و انتقال آن به انسان بسیار نادر است.

آیا دام واکسینه‌شده هرگز بیمار نمی‌شود؟

خیر. میزان حفاظت به نوع واکسن، زمان واکسیناسیون، سویه ویروس و وضعیت ایمنی دام بستگی دارد؛ بااین‌حال، واکسیناسیون بخش مهمی از برنامه کنترل است.

آیا می‌توان دام مشکوک را جابه‌جا کرد؟

خیر. جابه‌جایی دام مشکوک می‌تواند بیماری را به واحدهای دیگر منتقل کند و باید تا اعلام نظر شبکه دامپزشکی متوقف شود.

جمع‌بندی

تب برفکی یک بیماری بسیار واگیردار با خسارت اقتصادی بالا است. جداسازی دام مشکوک، توقف جابه‌جایی و اطلاع فوری به شبکه دامپزشکی مهم‌تر از هر اقدام درمانی دیگری است.

موضوعات مرتبط

• زخم پوستی در دام
• بیماری‌های پوستی شایع در گاو
• فرم مشاوره علمی

منابع

• World Organisation for Animal Health. Foot and Mouth Disease.
• سازمان دامپزشکی کشور. توصیه‌های کنترل تب برفکی.
• WOAH Terrestrial Animal Health Code. Infection with FMD Virus.

یادداشت: در صورت مشاهده علائم مشکوک، از جابه‌جایی دام خودداری کرده و موضوع را فوراً به دامپزشک و شبکه دامپزشکی شهرستان گزارش کنید.