برونشیت عفونی طیور؛ علائم، تشخیص و راه‌های پیشگیری

برونشیت عفونی طیور یک بیماری ویروسی است که دستگاه تنفس و گاهی کلیهٔ بسیاری از انواع طیور و سایر پرندگان را مبتلا می‌سازد.

ویروس برونشیت در ردهٔ کروناویروس‌ها طبقه‌بندی می‌شود؛ یک RNA ویروس تک‌رشته‌ایِ پوشش‌دار که در سطح پوشش خود برآمدگی‌های تاج‌مانند دارد. انتقال ویروس به سرعت در گله رخ می‌دهد و سبب ایجاد دیسترس تنفسی در پرندگان می‌شود.

اگر پرنده فقط با این ویروس درگیر شده باشد، تلفات کم و واگیری بالا خواهد بود؛ هرچند برخی از سویه‌های این ویروس تمایل به بافت کلیه دارند و سبب تلف شدن پرندگان به دلیل نارسایی کلیه می‌شوند. همچنین همراه شدن این عفونت با سایر عوامل بیماری‌زا، تلفات ناشی از آن را افزایش می‌دهد. واکسیناسیون با سویهٔ خاص و رعایت دقیق نکات امنیت زیستی می‌تواند به جلوگیری از ایجاد عفونت کمک کند.

علائم بیماری

• کانجکتیویت
• تورم سینوس‌ها
• ترشحات بینی
• افزایش ترشحات تنفسی
• سرفه و دیسترس تنفسی
• دهنک زدن پرنده
• مدفوع گچی
• افت ناگهانی تولید تخم‌مرغ
• بدشکل شدن و کاهش کیفیت پوستهٔ تخم‌مرغ
• تلفات

یافته‌های کالبدگشایی

• پرخونی و خونریزی نای
• چرک پنیری در ناحیهٔ دوشاخه شدن نای
• مرمری شدن کلیه
• نقرس
• کیستیک شدن و آتروفی مجاری تخم
• تخم‌گذاری کاذب و پنگوئنی شدن

راه‌های انتقال

• انتقال افقی و سریع از طریق هوا
• انتقال از طریق فومیت (ابزار و وسایل آلوده)
• انتقال از طریق افراد

پاتوژنز

زمانی که حیوان درگیر می‌شود، تکثیر ویروس در سیستم تنفسی و گوارشی پرنده رخ می‌دهد. پس از ویرمی اولیه، ویروس به سایر ارگان‌ها (گنادها و کلیه) منتقل می‌شود. از زمان آلودگی با ویروس تا زمان بروز علائم، بین ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان می‌برد و پس از آن پرندهٔ آلوده از طریق ترشحات تنفسی ویروس را دفع می‌کند.

اگر سایر عفونت‌ها بر این بیماری سوار نشوند، پس از یک هفته از شروع بیماری ریکاوری آغاز می‌شود؛ ولی دفع ویروس ممکن است ۱۵ تا ۲۰ هفته ادامه‌دار باشد.

تشخیص

• سابقه
• نشانه‌های بالینی
• کالبدگشایی
• تشخیص آزمایشگاهی (RT-PCR، Real-time RT-PCR، ELISA، HI، VN)

پیشگیری و کنترل

• رعایت نکات امنیت زیستی
• مدیریت صحیح گله
• واکسیناسیون
• تقویت سیستم ایمنی

تیموسیل محلول خوراکی چندمنظوره و ترکیبی از چندین اسانس گیاهی طبیعی است که با درصد بالای مواد مؤثرهٔ گیاهی سبب ممانعت از تجمع عوامل بیماری‌زا، تحریک و تقویت سیستم ایمنی و اختلال در رشد و افزایش باکتری‌ها می‌شود. تیموسیل به‌صورت محلول در آب آشامیدنی سالن‌های پرورش طیور قابل استفاده است و مزایای مصرف آن شامل افزایش قدرت سیستم ایمنی سلولی و هومورال، بهبود تیترگیری و کاهش عوارض جانبی ناشی از واکسیناسیون، تحریک و تقویت سیستم موکوسیلیاری و پاکسازی مجاری تنفسی، کاهش هزینه‌های واکسیناسیون و دارو، بهبود وضعیت تنفسی در زمان بروز علائم و تحریک اشتها و افزایش بازده خوراک مصرفی می‌باشد. تیموسیل ترکیبی کاملاً طبیعی است و هیچ‌گونه عوارض جانبی، باقیماندهٔ دارویی و دورهٔ پرهیز از مصرف ندارد. همچنین به دلیل داشتن چندین ترکیب مؤثرهٔ متنوع، امکان ایجاد مقاومت علیه آن نیز وجود ندارد.

واکسیناسیون

در ایران دو نوع واکسن برونشیت عفونی به مصرف می‌رسد.

الف) واکسن زنده: ویروس به‌کاررفته در ساخت این واکسن از سویهٔ تخفیف‌حدت‌یافتهٔ ماساچوست است و به دو شکل عرضه می‌شود:

• Masstype – H120 strain: ویروس واکسن تخفیف حدت بیشتری یافته و در سنین اولیه در طیور مصرف می‌شود.
• Masstype – H52 strain: ویروس قوی‌تر بوده و برای تقویت ایمنی حاصل از واکسن H120 در مرغان مادر و تخم‌گذار تجاری مصرف می‌شود.

در مناطق آلوده توصیه می‌شود واکسیناسیون در روزهای اول به‌صورت اسپری با قطرات درشت یا قطرهٔ چشمی انجام گیرد.

ب) واکسن کشته: ویروس به‌کاررفته در ساخت این واکسن از سویهٔ M41 و غیرفعال (کشته) است. مصرف این واکسن در گله‌های مادر و تخم‌گذار تجاری، پیش از زمان تخم‌گذاری ضروری است.

درمان

درمان صددرصدی وجود ندارد، اما پرورش خوب، تغذیهٔ مناسب و استفاده از داروهای حمایتی و ترکیبات موکولیتیک می‌تواند ریسک ابتلا به عفونت‌های ثانویه را کاهش داده و از رخداد تلفات و ضایعات سنگین حاصل از برونشیت جلوگیری کند.

منتوسیل اکسپکتورانت صددرصد گیاهی و بهبوددهندهٔ علائم تنفسی طیور است که به‌صورت محلول در آب آشامیدنی سالن‌های پرورش طیور قابل استفاده می‌باشد. منتوسیل حاوی اسانس‌های طبیعی گیاهی است که با درصد بالای مادهٔ مؤثره و اثرات چندجانبهٔ خود سبب رقیق شدن ترشحات تنفسی و بهبود جریان هوا، اثرات آنتی‌اکسیدانی و کاهش التهابات می‌شود. مزایای مصرف منتوسیل شامل خلط‌آوری و پاکسازی دستگاه تنفس، درمان و کاهش تلفات ۳۰ تا ۵۰٪ ناشی از کمپلکس‌های تنفسی (برونشیت، آنفلونزا، نیوکاسل و CRD)، کاهش علائم ظاهری جوجه (صدای تنفسی، سرفه، ترشحات بینی و بی‌حالی)، خواص ضدالتهابی و ضدویروسی، محافظت در برابر رادیکال‌های آزاد و خواص آنتی‌اکسیدانی و کاهش عقب‌ماندگی وزنی در زمان بروز علائم می‌باشد. منتوسیل ترکیبی کاملاً طبیعی است و هیچ‌گونه عوارض جانبی، باقیماندهٔ دارویی و دورهٔ پرهیز از مصرف ندارد. همچنین به دلیل داشتن چندین ترکیب مؤثرهٔ متنوع، امکان ایجاد مقاومت علیه آن نیز وجود ندارد.